Tijd voor een post-theïstisch zondebegrip

28-11-2019

13.45

Aula

Sin: against Whom or against What?

F.F. Omta

prof.dr. C. van der Kooi, prof.dr. W.J. Hanegraaff

Faculteit Religie en Theologie

Theologie

Promotie

Zonde heeft te maken met een persoonlijk-spirituele grens, die niet automatisch samenvalt met wat wel of niet geoorloofd is. Het betreft een veel dieper liggende grens, die je als mens juist wel of absoluut niet moet overschrijden. De vraag is: waar ligt die grens? Ligt die tussen jou en een verre God boven je? - zonde tegen Iemand -  of ligt die grens in de mens zelf? - zonde tegen iets in jezelf. De spreekwoordelijke ‘klokkenluider’ weigert die spirituele en persoonlijke grens in zichzelf nog langer te verwaarlozen. Dat stelt Fokko Omta in zijn promotieonderzoek. 

Zonde als spirituele zelfverloochening
‘Van nature geneigd tot alle kwaad’, klinkt heel anders dan ‘de meeste mensen deugen’. Juist als íeder mens deugt, is een kritisch zondebegrip onmisbaar. Omta: “Maar niet één dat aangrijpt bij menselijke zwakheden, maar gericht is op onze kracht. Zonde gaat dan niet primair in tegen een transcendent Opperwezen, maar tegen dat krachtige en meest wezenlijke in je zelf.”

Dit leidt tot een niet-theïstisch begrip van: ‘zonde als ontkenning van je eigen ‘geest’, achterblijven bij je betere ik. De tegenwoordige zondaar ‘vloekt’ niet naar boven, maar naar binnen. Hij is geen spectaculaire slechterik, maar lijdt aan spirituele luiheid, onverschilligheid of angst. Dit vraagt om nieuwe vormen van heiligheid, zoals je huid durven riskeren als je je ziel wilt bewaren. Zoals klokkenluiders doen, of dragers van morele moed en leiderschap.

Verder dan geloof
Met het oude begrip (zonde) wordt een dieptedimensie van mens-zijn aangesneden, die niet alleen meer omvat dan moreel goed/fout; of juridisch dit mag wel/dat mag niet, maar die ook verder gaat dan geloof/ongeloof in een persoonlijke God. Het begrip zonde heeft godsdiensthistorisch gezien te maken met het begrip ‘tabu’, met het verschil rein/onrein, heilig/profaan, je ziel bewaren of verkopen. 


Meer informatie over het proefschrift