Ziektes genezen, daar was Jezus Christus toch ook al mee bezig?

O.a. VU-hoogleraar Matthias Smalbrugge over het sleutelen aan genen en de nieuwe VU/Amsterdam AMC cursus i.s.m. met Trouw

29-03-2019 | 12:48


De VU en het Amsterdam UMC zijn er als de kippen bij. Het kabinet begon vorige week een maatschappelijk debat over het sleutelen aan genen, om erfelijke ziektes bij komende generaties te voorkomen. En nu is er eind april bij Amsterdam UMC een publiekscursus over dit thema, gegeven door de bijzondere combinatie van twee genetici én een theoloog.

‘Knippen en plakken aan de volgende generatie’, heet de cursus. Die is toegespitst op kiembaanmodificatie. “Er is nul voorkennis voor nodig om mee te doen”, zegt Martina Cornel, hoogleraar genetica en volksgezondheid bij Amsterdam UMC. “Ook zonder kennis kun je meedenken en meepraten over de hoofdvraag: mág je iets veranderen in de genetische aanleg van de komende generatie, of mag je niet tornen aan de genetische identiteit van een mens?”

Erfelijke foutjes
De discussie is urgent. Twee jaar geleden is het mogelijk geworden met een nieuwe techniek, Crispr-Cas, erfelijke foutjes uit één gen te halen. Door het ziektedragende gen weg te knippen en te vervangen door een gezond exemplaar, kunnen erfelijke ziektes als Huntington en taaislijmziekte worden voorkomen. De techniek wordt toegepast bij eicellen die via IVF, dus buiten de baarmoeder, worden bevrucht.

Veranderingen aanbrengen voor de volgende generatie mag in Nederland niet, en ook internationaal is afgesproken zeer terughoudend te zijn met kiembaanmodificatie. Om het in de toekomst mogelijk te maken, is onderzoek nodig naar veiligheid en effectiviteit. Daarvoor moeten embryo’s gemaakt worden met deze techniek, maar dat is nu in Nederland verboden.

Het debat is tot nu toe gevoerd door medici, genetici en ethici. “Maar dit vraagt een brede betrokkenheid van de gewone burger”, vindt Cornel, die met de theologische faculteit contact opnam om deze kwesties ook van die kant te doordenken. Ze geeft de cursus met Matthias Smalbrugge, hoogleraar Europese cultuur en christendom aan de VU. Hij is protestant, Cornel is katholiek opgevoed en nu protestant.

Waarom is de theologie hierbij nodig?
Smalbrugge: “Het gaat om theologie in de brede zin. Je hebt het over wat de identiteit is van de mens. Wat het menselijke is bij een mens is heel moeilijk te bepalen. Op grond waarvan besluit je wel of niet in te grijpen, wat is je beeld van wat menselijkheid is, en wat niet?

“Dat heeft met geloof in de betekenis van overtuiging te maken, het zijn bijna wijsgerige vragen. Het mensbeeld verandert in de tijd. Hoelang hebben we er over gedaan om te bedenken dat de vrouw een mens was? In de Middeleeuwen werd erover gediscussieerd of de vrouw een ziel heeft. Nu vinden we: je bent weliswaar als jongen of meisje geboren, maar uiteindelijk is dat niet waar we mensen op willen vastpinnen. De menselijkheid zit niet, of maar ten dele, vastgeplakt aan het geslacht van de mens. We schuiven dus met wat een mens is. Vanuit die mensbeelden kunnen we deze discussie aanvliegen.” Lees hier het volledige interview. (Bron: Trouw)

Publiekscursus
De publiekscursus ‘Knippen en plakken aan de volgende generatie’ is op 17 april en 24 april, beide van 19.00 tot 21.30, in Amsterdam UMC. Deelname kost 99 euro. Trouw-lezers krijgen 10 euro korting. De faculteit religie en theologie van de VU biedt de cursus aan samen met VUmc en Trouw.  Registreren kan hier.