W.J. Kooiman-J.P. Boendermaker Lutheronderzoeksplaats

foto Sabine Hiebsch
dr. Sabine Hiebsch
De Faculteit der Godgeleerdheid van de Vrije Universiteit heeft per 1 januari 2011 een onderzoeksplaats naar Luther en zijn theologie ingesteld. Dit is de enige in Nederland die geheel op het Lutheronderzoek is gericht. Deze onderzoeksplaats wordt bezet door dr. Sabine Hiebsch. Zij is als extern gefinancierde onderzoeker voor vier dagen in de week werkzaam bij de sectie kerkgeschiedenis.

De onderzoeksplaats is vernoemd naar de twee gerenomeerde Amsterdamse Lutheronderzoekers: prof. dr W.J. Kooiman (1903-1968) en prof. dr. J.P. Boendermaker (1925). Al halverwege de twintigste eeuw stelden deze twee hoogleraren de teksten van Luther centraal. Zij beperkten zich in hun onderzoek niet tot de academische geschriften van Luther, maar richten zich in het bijzonder op zijn oudtestamentische preken en de tafelgesprekken. Internationaal gezien liepen zij met deze aanpak voorop.

Dr. Sabine Hiebsch heeft deze lijn opgepakt en verder ontwikkeld in haar promotie bij prof. dr. Boendermaker en dr. Th.M.M.A.C. Bell over bijbelse vrouwenfiguren in Luthers oudtestamentische prediking:
Figura ecclesiae: Lea und Rachel in Martin Luthers Genesispredigten.

Lutherportret uit: S. Hiebsch en M.L. van Wijngaarden (red.) Martin Luther: zijn leven, zijn werk, Kampen: Kok 2009 (2e druk)
Lutherportret uit: S. Hiebsch en M.L. van Wijngaarden (red.) Martin Luther: zijn leven, zijn werk, Kampen: Kok 2009 (2e druk)
Luther als gesprekspartner actuele theologische kwesties
Met name de hermeneutische wortels van Luther en de (laat)middeleeuwse bronnen die bij de ontwikkeling van zijn theologie een centrale rol speelden, hebben haar aandacht. De voortdurende bestudering van de bronteksten vormt de basis voor de verdieping van het inzicht in hetgeen de reformatie bij haar ontstaan beoogde en voor de actualiteit van de theologie van Luther. Op deze wijze kan Luther gesprekspartner zijn in actuele theologische kwesties.

Missie
Doel van de onderzoeksplaats is het bestuderen van Luthers geschriften, de bronnen die van belang waren voor het ontstaan en de ontwikkeling van zijn theologie en de receptie en doorwerking van Luthers theologie, met name in de Nederlanden.

Daarbij hoort ook het vertalen van de onderzoeksresultaten voor een breder publiek. Dit gebeurt o.a. door middel van lezingen, artikelen en cursussen.

Onderzoek
In 2011 en 2012 richtte het onderzoek van dr. Hiebsch zich voornamelijk op ‘Het hart als centraal begrip in de geloofservaring bij Luther’.

Begin 2013 is onderzoek gestart naar de betekenis van de heiligen in de theologie van Luther en haar receptie, evenals naar de avondmaalsloodjes in Nederlandse lutherse gemeenten. 

Tevens is zij bezig met de voorbereiding van een Nederlandse studie-editie van Luthers werken. Deze zal de toegankelijkheid van Luthers gedachtegoed vergroten: voor theologisch geïnteresseerden en ook voor studenten, voor wie het lezen van middeleeuws Latijn en 16e eeuws Duits steeds minder vanzelfsprekend is geworden.

Internationale samenwerking
Lutheronderzoek in Nederland vindt plaats in een omgeving, waarin voornamelijk het calvinisme geschiedenis heeft geschreven. Vanaf het ontstaan van de eerste lutherse gemeenten te Antwerpen en Woerden in 1566 in het gebied van de toenmalige Nederlanden, is de lutherse kerk een kleine minderheid gebleven in een land dat lang is gedomineerd door de gereformeerde gezindte.

In haar onderzoeksprojecten werkt dr. Hiebsch daarom ook nauw samen met Luther- en reformatieonderzoekers in Duitsland, Scandinavië en de Verenigde Staten: landen, waarin de lutherse theologie en tradities van oudsher sterker vertegenwoordigd zijn.

Het spreken op internationale congressen en het meewerken aan internationale projecten vormen om deze reden ook een substantieel deel van haar werkzaamheden.

Dialoog met gereformeerde tradities
Door de specifieke context in Nederland ligt een dialoog met de verschillende gereformeerde tradities voor de hand. Dr. Hiebsch geeft dit vorm door deelname in verschillende onderzoeksgroepen op het gebied van de reformatie.